Birleşen Arap Emirlikleriniň (BAE) ilkinji Aý roweri şu gün Floridadaky Kanaweral burnundan üstünlikli uçdy. BAE roweri BAE-niň we Ýaponiýanyň Aýa missiýasynyň çäginde ýerli wagt bilen sagat 02:38-de SpaceX-iň Falcon 9 raketasynda uçuryldy. Eger bu zond üstünlikli bolsa, BAE Hytaýdan, Russiýadan we ABŞ-dan soň Aýda kosmos gämisini dolandyran dördünji ýurt bolar.

BAE-Ýaponiýa missiýasyna ýapon kompaniýasy “ispace” tarapyndan gurlan “Hakuto-R” (“Ak towşan” diýmegi aňladýar) atly gonuş enjamy hem girýär. Kosmos gämisi Aýyň golaý tarapyndaky Atlas kraterine gonmazdan öň Aýa ýetmek üçin dört aýa golaý wagt gerek bolar. Soňra ol Aýyň ýüzüni öwrenmek üçin 10 kilogram agramly dört tigirli “Raşid” (“sag tarapdaky” diýmegi aňladýar) rowerini ýuwaşlyk bilen goýberýär.

Mohammed bin Raşid Kosmos Merkezi tarapyndan gurlan rowerde ýokary çözgütli kamera we termal surata düşüriji kamera bar, ikisi hem Aý regolitiniň düzümini öwrener. Şeýle hem, olar Aýyň ýüzündäki tozanyň hereketini surata düşürerler, Aý jynslarynyň esasy barlaglaryny geçirerler we ýerüsti plazma ýagdaýyny öwrenerler.

Roweriň gyzykly tarapy, ol Aý tekerlerini ýasamak üçin ulanylyp bilinjek dürli materiallary synagdan geçirer. Bu materiallar Raşidiň tekerlerine ýelmeşdiriji zolaklar görnüşinde ulanylyp, aý tozanyna we beýleki agyr şertlere garşy haýsysynyň iň gowy goraýandygyny anyklady. Şeýle materiallaryň biri Beýik Britaniýanyň Kembrij uniwersiteti we Belgiýanyň Brýussel Erkin uniwersiteti tarapyndan işlenip düzülen grafen esasly kompozitdir.

“Planetar ylmynyň bäşigi”

BAE-Ýaponiýa missiýasy häzirki wagtda dowam edýän ýa-da meýilleşdirilýän Aýa saparlarynyň diňe biri. Awgust aýynda Günorta Koreýa Danuri atly orbita gämisini uçurdy ("aýdan lezzet al" diýmek). Noýabr aýynda NASA kosmonawtlary Aýa gaýtaryp getirjek Orion kapsulasyny göterýän Artemis raketasyny uçurdy. Şol bir wagtyň özünde, Hindistan, Russiýa we Ýaponiýa 2023-nji ýylyň birinji çärýeginde pilotsyz gonuş enjamlaryny uçurmagy meýilleşdirýärler.

Planetalaryň gözlegini goldaýanlar Aýy Marsa we ondan daşardaky ekipažly missiýalar üçin tebigy uçuş meýdançasy hökmünde görýärler. Ylmy barlaglaryň Aý koloniýalarynyň öz-özüni üpjün edip biljekdigini we Aý serişdeleriniň bu missiýalary ýangyç bilen üpjün edip biljekdigini görkezjekdigine umyt edilýär. Başga bir mümkinçilik Ýerde özüne çekiji bolup biler. Planeta geologlary Aý topragynda ýadro sintezinde ulanylmagyna garaşylýan köp mukdarda geliý-3 izotopynyň bardygyna ynanýarlar.

“Aý planetar ylmynyň beşigidir” diýip, Jon Hopkins uniwersitetiniň amaly fizika laboratoriýasynyň planetar geology Deýwid Blewett aýdýar. “Biz Aýda işjeň ýüzü sebäpli Ýerde ýok edilen zatlary öwrenip bileris”. Soňky missiýa şeýle hem täjirçilik kompaniýalarynyň hökümet pudratçylary hökmünde hereket etmegiň ýerine öz missiýalaryny başlatmaga başlandygyny görkezýär. “Awtokosmos ulgamynda bolmadyk köp kompaniýalar bilen birlikde gyzyklanma bildirip başlaýarlar” diýip, ol sözüniň üstüne goşdy.