Ählumumygeliýýetmezçilik adatdan daşary ýagdaýa girdi, Russiýadan we Katardan üpjünçilik kesilmegi üpjünçilik zynjyrynyň täzeden gurulmagyna sebäp boldy we global derejede çökgünlige sebäp boldygeliýbazary çylşyrymly üpjünçilik krizisine saldy.
Kataryň mart aýynda önümçiligini doly togtadandan soň, Russiýa 14-nji aprelde Ýewraziýa Ykdysady Bileleşiginden daşary ýurtlar üçin geliý eksportyna resmi taýdan gözegçilik girizdi. Bu çäreler 2027-nji ýylyň ahyryna çenli güýjünde galar. Bu iki esasy üpjün edijiniň bir wagtyň özünde ýapylmagy global söwdanyň takmynan 42%-50% -iniň ýitmegine getirdi.geliýönümçilik kuwwaty. Ýarymgeçirijiler we lukmançylyk suratlary ýaly esasy pudaklar geliý ýetmezçiliginiň töwekgelçiligi bilen ýüzbe-ýüz bolýar, bu bolsa üpjünçilik zynjyrynyň howpsuzlygyny global pudaklar üçin esasy mesele edýär.
Gaýtadan dikeldilmeýän strategik çeşme hökmünde,geliýösen önümçilikde we ylmy barlaglarda ýetişen alternatiwa ýok we onuň üpjünçiligi dört esasy ykdysadyýetde ýokary derejede jemlenen. Bu krizisde iki esasy üpjünçilik çeşmesi kynçylyklara uçrady:
1) Kataryň doly ýapylmagy: Mart aýynda harby çaknyşykdan soň ikinji zarbadan täsirlenen Ras Lafan senagat şäherindäki geliý çykaryş desgasynyň üçüsi hem weýran boldy we global önümçilik kuwwatynyň 33%-40% -ini doly bozdy. Hökümet Hytaý, Günorta Koreýa we beýleki ýurtlar üçin 5 ýyllyk "fors-major" şertini yglan etdi. Esasy önümçilik liniýalaryny abatlamak 3-5 ýyl wagt alar, gysga möhletde önümçiligiň gaýtadan başlanmagynyň mümkinçiligi 10%-den az.
2) Russiýanyň gözegçiliginiň güýçlendirilmegi: Dünýä önümçilik kuwwatynyň 8%-10% -ni düzýän Russiýa eksport gözegçiligi üçin Premýer-ministriň ýa-da Premýer-ministriň orunbasarynyň ýörite tassyklamasyny talap edýär. Gözegçilikleriň sebäbi "aerokosmos, elektronika we MRT enjamlary ýaly esasy içerki pudaklaryň zerurlyklaryny üpjün etmekdir". Amur gaz gaýtadan işleýän zawody ýaly esasy desgalaryň ýyllyk önümçilik kuwwaty 6 milliard kub metr bolsa-da, 2025-nji ýylda hakyky eksport diňe 1,6 milliard kub metre deňdir, bu bolsa dünýä bazarynyň bu möhüm deňleşdiriji üýtgeýjini doly ýitirjekdigini aňladýar.
Ormuz bogazyndaky gämi gatnawlarynyň çäklendirmeleri we ISO-nyň suwuk geliý saklama baklarynyň üpjünçiligine monopoliýasy (dünýädäki esasy saklama baklarynyň 80% -i birnäçe kompaniýada jemlenen) bilen birlikde, global geliý üpjünçilik zynjyry "önümçiligiň bozulmagy + ulag päsgelçilikleri" ýaly iki kynçylyk bilen ýüzbe-ýüz bolýar.
Ýerleşdirilen wagty: 2026-njy ýylyň 14-nji maýy
