Deuteriumwodorodyň izotoplarynyň biridir we onuň ýadrosy bir protondan we bir neýtrondan ybarat. Deýteriýiň ilkinji önümçiligi esasan tebigatdaky tebigy suw çeşmelerine baglydy we agyr suw (D2O) fraksiýa we elektroliz arkaly alyndy, soňra bolsa ondan deýteriý gazy çykaryldy.

Deýteriý gazy möhüm ulanyş gymmatyna eýe bolan seýrek gazdyr we ony taýýarlamak we ulanmak ugurlary kem-kemden giňelýär.DeuteriumGaz ýokary energiýa dykyzlygy, pes reaksiýa aktiwleşdiriş energiýasy we radiasiýa garşylygy ýaly häsiýetlere eýedir we energiýa, ylmy barlaglar we harby ugurlarda giň ulanylyş mümkinçiliklerine eýedir.

Deuteriumyň ulanylyş ugurlary

1. Energetika meýdany

Ýokary energiýa dykyzlygy we pes reaksiýa aktiwleşdiriş energiýasydeýteriýony ideal energiýa çeşmesine öwüriň.

Ýangyç öýjüklerinde deýteriý kislorod bilen birleşip suw öndürýär, şol bir wagtyň özünde köp mukdarda energiýa bölüp çykarýar we ol energiýa öndürmekde we awtoulaglarda ulanylyp bilner.

Mundan başga-da,deýteriýýadro sintez reaktorlarynda energiýa üpjünçiligi üçin hem ulanylyp bilner.

2. Ýadro sintezi boýunça barlaglar

Deýteriý ýadro sintez reaksiýalarynda möhüm rol oýnaýar, sebäbi ol wodorod bombalarynda we sintez reaktorlarynda ýangyçlaryň biridir.Deuteriumgeliý bilen birleşdirilip, ýadro sintezi reaksiýalarynda ägirt uly möçberde energiýa bölünip çykarylyp bilner.

3. Ylmy barlag ugry

Deýteriý ylmy barlaglarda giň gerimli ulanylyşa eýedir. Mysal üçin, fizika, himiýa we materialşynaslyk pudaklarynda,deýteriýspektroskopiýa, ýadro magnit rezonansy we massa spektrometriýasy ýaly tejribeler üçin ulanylyp bilner. Mundan başga-da, deýteriý biolukmançylyk ulgamyndaky ylmy-barlag we tejribeler üçin hem ulanylyp bilner.

4. Harby meýdan

Radiasiýa garşylygynyň ajaýyp bolmagy sebäpli, deýteriý gazy harby ulgamda giň gerimli ulanylyşa eýedir. Mysal üçin, ýadro ýaraglary we radiasiýadan goranyş enjamlary pudaklarynda,deýteriý gazyenjamlaryň işini we gorag täsirini gowulandyrmak üçin ulanylyp bilner.

5. Ýadro lukmançylygy

Deýteriý radioterapiýa we biolukmançylyk barlaglary üçin deýteriý kislotasy ýaly lukmançylyk izotoplaryny öndürmek üçin ulanylyp bilner.

6. Magnit-rezonans tomografiýasy (MRT)

Deuteriumadam dokumalarynyň we organlarynyň şekillerini synlamak üçin MRT skanirlemeleri üçin kontrast serişde hökmünde ulanylyp bilner.

7. Ylmy-barlag we tejribe işleri

Deýteriý köplenç himiýa, fizika we biologiýa ylymlarynyň barlaglarynda reaksiýa kinetikasyny, molekulýar hereketi we biomolekulýar gurluşy öwrenmek üçin yzarlaýjy we marker hökmünde ulanylýar.

8. Beýleki meýdanlar

Ýokardaky programma meýdanlaryndan başga-da,deýteriý gazypolat, awiakosmos we elektronika pudaklarynda hem ulanylyp bilner. Mysal üçin, polat senagatynda deýteriý gazy polatyň hilini we işini gowulandyrmak üçin ulanylyp bilner; awiakosmos ulgamynda deýteriý gazy raketalar we hemralar ýaly enjamlary herekete getirmek üçin ulanylyp bilner.

Netije

Deýteriýiň ulanylyş meýdany möhüm ulanyş gymmatyna eýe bolan seýrek gaz hökmünde kem-kemden giňelýär. Energetika, ylmy barlaglar we harby pudaklar deýteriýiň möhüm ulanylyş ugurlarydyr. Tehnologiýanyň yzygiderli ösmegi we ulanylyş senariýalarynyň yzygiderli giňelmegi bilen, deýteriýiň ulanylyş mümkinçilikleri has giň bolar.