Geliumhowadan ýeňil bolan az sanly gazlaryň biridir. Has möhümi, ol gaty durnukly, reňksiz, yssyz we zyýansyz, şonuň üçin ony öz-özünden ýüzýän şarlary partlatmak üçin ulanmak örän gowy saýlawdyr.

Häzirki wagtda geliý köplenç "seýrek ýer gazy" ýa-da "altyn gazy" diýlip atlandyrylýar.Geliumköplenç Ýer ýüzündäki ýeke-täk hakykatdanam gaýtadan dikeldilmeýän tebigy baýlyk hasaplanýar. Siz näçe köp ulansaňyz, şonça-da az bolýarsyňyz we onuň ulanylyş ugurlary giňdir.

Şeýlelikde, gyzykly sorag şundan ybarat: geliý näme üçin ulanylýar we näme üçin ol gaýtadan dikeldilmeýär?

Ýeriň geliýi nireden gelýär?

Geliumdöwürleýin tablisada ikinji orunda durýar. Aslynda, ol älemde iň köp ýaýran ikinji element bolup, diňe wodoroddan soň ikinji orunda durýar, ýöne geliý hakykatdanam Ýer ýüzünde örän seýrek duş gelýär.

Sebäbigeliýwalentligi nola deňdir we ähli adaty şertlerde himiki reaksiýalara girmeýär. Ol adatça diňe geliý (He) we onuň izotop gazlary görnüşinde bolýar.

Şol bir wagtyň özünde, ol örän ýeňil bolany üçin, ýer ýüzünde gaz görnüşinde peýda bolansoň, ýerde galmagyň ýerine kosmosa aňsatlyk bilen çykyp gider. Ýüzlerçe million ýyllap gaçyp gidenden soň, Ýerde örän az geliý galdy, ýöne atmosferadaky geliýiň häzirki konsentrasiýasy millionda 5,2 bölek töwereginde saklanyp bilner.

Sebäbi Ýeriň litosferasy öndürmegini dowam etdirergeliýgaçyşynyň ýitgisiniň öwezini dolmak üçin. Öň belläp geçişimiz ýaly, geliý adatça himiki reaksiýalara girmeýär, şonuň üçin ol nädip öndürilýär?

Ýer ýüzündäki geliýiň köp bölegi radioaktiw dargamagyň, esasanam uranyň we toriniň dargamagynyň önümidir. Häzirki wagtda geliý öndürmegiň ýeke-täk usuly hem şudur. Biz himiki reaksiýalar arkaly geliýi emeli usulda öndürip bilmeris. Tebigy dargama netijesinde emele gelen geliýiň köp bölegi atmosfera girýär we geliýiň konsentrasiýasyny yzygiderli ýitirip, ony saklaýar, ýöne onuň käbir bölegi litosfera tarapyndan berklenýär. Şol berklenýän geliý adatça tebigy gazda garyşýar we ahyrsoňy adamlar tarapyndan ösdürilip bölünýär.

Gelium näme üçin ulanylýar?

Geliniň eremegi örän pes we ýylylyk geçirijiligi ýokary. Bu häsiýetler ony gelini ulanmagy halaýan kebşirlemek, basyşlandyrmak we arassalamak ýaly köp ugurlarda ulanmaga mümkinçilik berýär.

Ýöne, hakykatdan näme edýärgeliý“Altyn gaz” onuň iň pes gaýnama temperaturasydyr. Suwuk geliýiň kritiki temperaturasy we gaýnama temperaturasy degişlilikde 5,20 K we 4,125 K bolup, olar absolýut nula golaý we ähli maddalaryň arasynda iň pesdir.

Bu edýärsuwuk geliýkriogenikada we supergeçirijileriň sowadylmagynda giňden ulanylýar.

Käbir maddalar suwuk azotyň temperaturasynda ýokary geçirijilik görkezer, ýöne käbir maddalar has pes temperatura talap edýär. Olar suwuk geliý ulanmaly we olaryň ornuny tutup bolmaýar. Mysal üçin, magnit-rezonans tomografiýa enjamlarynda we Ýewropanyň uly adron kollaýderinde ulanylýan ýokary geçirijilikli materiallaryň hemmesi suwuk geliý bilen sowadylýar.

Kompaniýamyz suwuk geliý pudagyna girmegi göz öňünde tutýar, bizi yzarlaň.